همشهری ۲۴:در روزگاری كه همه سعی می‌كنند چهره‌ی واقعی‌شان را پشت نقاب‌ كنند تا دستشان رو نشود و كسی به آنها ایرادی نگیرد، مهناز افشار صاف‌و‌ساده، درباره‌ی خودش، فیلم‌هایش و انتخاب‌های درست و غلطش حرف می‌زند. می‌خواهد همان‌طور كه هست و زندگی می‌كند، با همه‌ی انتخاب‌های درست و غلطش، شناخته شود و به همین دلیل هم، بی‌جهت تلاش نمی‌كند توجیهی برای كارهایش پیدا كند.

به نوشته «24»؛ در تمام زمان مصاحبه بلندبلند و تندتند، جواب سؤال‌ها را می‌دهد و در توضیح انتخابهای عجیب‌و‌غریبی كه طی 15 سال حضور در سینما كرده، می‌گوید: «اسمشان را گذاشته‌ام كارهای مدل مهنازافشاری!» با خواندن این گفت‌وگو می‌توانید به بعضی از این كارهای «مدل مهنازافشاری» پی ببرید؛ نكته‌های عجیبی كه احتمالا روحیه‌ی او را آشكارتر می‌كند. به‌هرحال مهناز افشار سال 90، همان بازیگر شور عشق نیست؛ نقش‌هایش را با دقت بیشتری انتخاب می‌كند و بازیگری برایش مهم‌تر از هر كار دیگری است.

این گفت‌وگو به‌ مناسبت اكران فیلم شبانه‌روز انجام شد؛ فیلمی كه افشار در آن نقش متفاوتی داشت و ظاهرا هم از حضور در آن راضی است؛ ولی بحث ما به این فیلم محدود نماند و به كارنامه‌‌اش در سینما و نگاهش به آینده هم رسید.

مهناز افشار: پاسخ من به سؤال شما، نه اولی است و نه دومی. تقریبا همه‌ی دوستانم كه با روحیه‌‌ی من آشنا هستند می‌دانند خیلی تابع قوانین مشخصی كار نمی‌كنم كه حالا مثلا زنگ تفریحی بین كارهای سینمایی‌ام بگذارم یا سینما خسته‌ام كرده باشد و بخواهم تنوعی داشته باشم. بعد از فیلم یه‌عاشقانه‌ی ساده و برف روی كاج‌ها، تصمیم گرفتم فعلا كار سینمایی نكنم.

روحم آماده‌ی كار جدیدی نبود. یعنی هر فیلمنامه‌ای را كه می‌خواندم، می‌دیدم قرار نیست اتفاق جدیدی برای من بیفتد. سال‌ها بود كه می‌خواستم كار تئاتر بكنم؛ آن‌هم به خاطر تجربه‌ی فضای جدید. چون فكر می‌كردم دنیای جذابی دارد. اجراهایی را هم ‌دیده‌ بودم كه اشتیاقم را برای كار تئاتر بیشتر كرد. تا این‌كه چند كار جدی تئاتر به من پیشنهاد شد.

راستش آنها را قبول نكردم، چون فكر می‌كردم آن‌قدرها جسارتِ روی صحنه‌ی تئاتر رفتن را ندارم. اما چندوقت پیش در گالری ایست در دربند، كه در آن پرفورمنس اجرا می‌كنند، آقای رضایی به من گفتند آقای شیبانی پرسیده‌اند كه خانم افشار برای بازی در یك پرفورمنس می‌آیند؟ گفتم چرا كه نه. رفتم و چهار - پنج ساعت كار كردم و دیدم چقدر جالب است.

چون ما توی سینما ارتباط چندانی با مخاطب نداریم و معمولا یك دوربین روبه‌رویمان هست و باقی هم حرفه‌ای‌های سینما هستند. ولی در این كار، ارتباط من با مخاطب، مستقیم بود. برای همین به خودم گفتم برو جلو و خلاف جریان همیشگی شنا كن. برو ببین چه‌خبر است. نه این‌كه بگویم برایم بازی یا شوخی است، نه. اتفاقاً خیلی برایم جدی است. اما تازگی هم دارد.

توی همین اوضاع‌و‌احوال نمایشی به من پیشنهاد دادند. متن، خیلی با روحیه‌ی من سازگار بود و برای همین قرار شد جلو برویم و ببینیم می‌توانیم با هم كار كنیم یا نه.

شاید اصلا بحث این است كه به خودتان می‌گویید من می‌خواهم بروم یك كار تازه بكنم. نمی‌دانم، مثلا باغبانی كنم ببینم چه حس‌وحالی دارد...

افشار: آره... من این را دارم. الان كه گفتید باغبانی، باید بگویم كه آره. این در من هست و به روحیه‌ی من برمی‌گردد. از عید تا همین حالا كه با شما حرف می‌زنم سر صحنه‌ی هیچ فیلمی نرفته‌ام. خب، اینها خیلی مربوط به روحیه‌ام است. من بعضی وقت‌‌ها فكر می‌كنم الان باید با طبیعت خانه‌ی خودم، با سازم، با كتاب‌هایم و با فیلم‌هایم زندگی كنم، همین. ولی وقتی از تئاتر حرف می‌زنم همه‌اش به این روحیه برنمی‌گردد.

من می‌گویم كه می‌خواهم خلاف جریان حركت كنم. ولی راستش همه‌اش این نیست. تعارف نداریم. بازیگری كار جدی‌ای است و بازیگر نیاز دارد خودش را به اطلاعات روز، نگاه روز و تكنیك‌های روز آشنا كند. بله، من بازیگر سینما هستم، ولی تئاتر مثل آن غذایی است كه از بیرون می‌رسد. ممكن است چندوقت دیگر وقتی تئاتر را ببینید بگویید این چیزهایی كه مهناز افشار گفته اصلا در كارش دیده نمی‌شود. اما من بعد از 15 سال یاد گرفته‌ام چه‌چیزهایی را از هر كاری بقاپم و یاد بگیرم.

سینما این دانش را به شما نمی‌دهد؟ بالاخره الان دارید یك حیطه‌ی جدید را تجربه می‌كنید...

افشار: نه، نه... این نیست. می‌خواهم بحث را همین‌جا نگه دارم. من اصلا قرار نیست تغییر مسیر بدهم. در سینما تغییر مسیر داده‌ام. بعد از جایزه‌هایی كه داده شد و نقدهایی كه نوشته شد، به خودم گفتم كه نباید بگویم من مال یك بخش سینما هستم. راستش ذهن من با تفكیك سینمای خاص و عام مشكل دارد! به‌نظرم این دو واژه كنار هم زیباترند.

تماشاچی باید بیاید سینما و یك فیلم را ببیند و لذت ببرد و بعد، بفهمدش. این برای من واقعا مهم است. حالا بعد از 15 سال، مهناز افشار می‌آید و در سعادت‌آباد بازی می‌كند و جایزه می‌برد، در طبقه‌ی سوم بازی می‌كند، در قصه‌ی پریا، یه‌عاشقانه‌ی ساده و برف روی كاج‌ها بازی می‌كند و معلوم می‌شود كه دیگر آن مهناز افشارِ چهار - پنج سال پیش نیست كه آن نقش‌ها را بازی می‌كرد.

می‌خواهم بگویم سینما هم می‌تواند باعث رشد شود. الزاما تئاتر دلیل باسواد شدن و سینما دلیل بی‌سواد ماندن نیست...

افشار: بله. دقیقا. تئاتر می‌تواند بخشی از این تغییر و تغذیه‌ی من باشد، نه همه‌اش. می‌خواهم بگویم كه اگر الان این فیلم‌ها را بازی كرده‌ام قرار نیست مخاطب عام سینما را فراموش كنم. به‌هرحال همیشه مخاطبی بوده كه كارهای من را دوست داشته، خب، نمی‌خواهم به شعورش توهین شود. البته من هیچ‌وقت نخواسته‌ام به او توهین كنم و همیشه هم حواسم بوده.

ولی بعضی چیزها دست من نیست. بر اساس سواد و اطلاعات و حالم در 10 سال پیش كاری را انتخاب كرده‌ام. به‌جز من عوامل دیگری هم بودند كه نقش مهمی در سرنوشت فیلم داشتند. ممكن است بازی من بد بوده باشد، یا داستان یا كارگردانی بد شده باشد. به‌هرحال، آنها مالِ آن سواد و آن سن‌و‌سال بود.

مهناز افشار الان می‌خواهد در فیلم‌هایی بازی كند كه هم مخاطب دوستشان داشته باشد، هم به شعورشان توهین نكند و هم خودش را راضی كند. كار در این تئاتر هم در همین چارچوب است. برای همین می‌گویم تغییر مسیر نیست. یعنی نمی‌خواهم بگویم من فقط برای مخاطب خاصی كار می‌كنم. من می‌خواهم كاری انجام بدهم كه مخاطب دوستش داشته باشد و درعین‌حال حرفی هم برای گفتن داشته باشد. حالا شما هم این قضیه‌ی تئاتر را پیدا كرده‌اید و دارید با من بحث می‌كنیدها!

افشار: به شدت. خیلی زیاد... الان كه این را گفتید برای بعضی فیلم‌هایم غصه می‌خورم. من وقتی وارد سینما شدم 19 سالم بود و اصلا هم فكر نمی‌كردم قرار است بازیگر شوم. آن زمان كتاب خیلی می‌خواندم و اصلا سرگرمی جدی من همین كتاب خواندن بود. البته جسارت نشود به آنهایی كه می‌گویند باید زیاد فیلم دید.

من فیلم هم می‌بینم اما كتاب خواندن برایم خیلی جدی است. همان موقع كتاب كه می‌خواندم آن را در ذهنم تصویرسازی می‌كردم و می‌گفتم یك كارگردان چطور این كار را می‌كند. از همان روز اول هم فكر می‌كردم كه باید چقدر كارگردانم را بفهمم. آن موقع نمی‌دانستم، اما الان برایش جمله پیدا كرده‌ام: من مثل یك خمیر می‌روم سر صحنه‌ی یك فیلم.

مواد اولیه‌ی این خمیر را هم فیلمنامه ساخته. دلم می‌خواهد كارگردان به این خمیر شكل بدهد. دلم می‌خواهد كارگردان آن‌قدر درباره‌ی كار بداند كه وقتی از پشت دوربین به من نگاه می‌كند یا می‌خواهد اشاره‌ای بكند من كاملا بفهمم چه می‌خواهد. آره. رابطه با كارگردان خیلی برایم مهم است.

افشار: من به خود آقای میری توضیح داده‌ام و امیدوارم این‌ مصاحبه را هم بخواند: من ممكن است خیلی آدم پرحرف و پُراَكتی باشم، ولی باور كنید بعضی وقت‌ها كارهایی می‌كنم كه برای خودم هم عجیب است. باید این موضوع را از اول توضیح بدهم. در این سال‌ها گاهی پیش آمده كه عده‌ای گفته‌اند تو برای سیمرغ نامزد می‌شوی.

برای فیلم سالاد فصل و انعكاس هم گفتند تو كاندیدا هستی. ولی هیچ‌وقت اتفاقی نیفتاد. من هم همیشه می‌گفتم بی‌انصاف‌ها! 15 سال است دارم كار می‌كنم، حتی یك فیلم خوب نداشته‌ام كه كاندیدایم كنید؟ وقتی به من گفتند امسال كاندیدا شده‌ای، سر صحنه‌ی فیلم برف روی كاج‌ها بودم و تازه هم فیلم آقای سامان مقدم را تمام كرده بودم. آن روزها حسابی خسته بودم. وقتی به من زنگ زدند و گفتند كاندیدا هستی، خیلی خوشحال شدم. ذكرهایم را گفتم و دو ركعت نماز شكر خواندم. اینها را می‌گویم كه بدانید چه حالی داشتم. همان زمان آقای میری زنگ زدند و تبریك گفتند.

البته یك‌سری صحبت‌ها شد كه من را به عنوان بازیگر آن فیلم خوشحال نكرد. از من جزئیات نخواهید؛ ولی من را خوشحال نكرد و آن حال خوب را از من گرفت. وقتی هم وارد سالن میلاد شدم آن‌قدر جو آنجا سنگین بود كه باورم نمی‌شد. می‌خواستم خدا آن‌قدر به من انرژی می‌داد كه آنجا فقط می‌گفتم: «آمده‌ایم جایی كه ادعا می‌كنیم آدم‌های روشنی هستیم. بیایید بی‌خیال خط و جریان و رنگ و جناح، به هنر احترام بگذاریم». توی این شرایط اسم من را خواندند كه بروم جایزه‌ام را بگیرم. باور نمی‌كنید توی مسیر نزدیك بود سه‌بار بخورم زمین. فقط می‌گفتم خدایا كمك كن نخورم زمین. از قبل هم روی كاغذ چیزهایی نوشته بودم كه روی سن بخوانم.

اول یاد خدا بود، بعد یاد خانواده‌ام و بعد هم می‌خواستم جایزه‌ام را به پدرم تقدیم كنم كه عاشقانه دوستش دارم و در ادامه هم می‌خواستم جایزه را به عوامل سعادت آباد تقدیم كنم و آخر هم برای ایران سعادت و صلح و آبادی آرزو كنم. رفتم بالا و آنجا فقط از مادرم تشكر كردم؛ پدرم و سعادت‌آباد را یادم رفت. سوءتفاهمی كه ایجاد شد این ‌بود كه ماـ یعنی آدم‌هایی مثل من و ویشكا آسایش و... كه نامزد جایزه بودیم - چون سرصحنه‌ی فیلم آقای پیمان معادی بودیم و می‌دانستیم چه اتفاقی دارد برای فیلم آقای فرهادی در برلین می‌افتد، می‌خواستیم تبریكی به آنها بگوییم. من به آنها تبریك گفتم و از آنها تشكر كردم.

عده‌ای گفتند كه مهناز افشار این كار را كرده كه آقای فرهادی برای فیلم بعدی‌اش او را انتخاب كند. از آقای فرهادی بپرسید برای فیلم درباره‌ الی... تا دقیقه‌ 90 منتظر من بودند یا نه؟ اما چون آنها با بازیگر دیگری قرارداد بسته بودند، من گفتم خوب نیست این كار را بكنم. پس من اگر می‌خواستم در فیلم آقای فرهادی بازی كنم آن موقع این كار را می‌كردم. من به آن فیلم احترام گذاشتم. خیلی احمقانه است؛ اما واقعا اسم پدرم و سعادت‌آباد را یادم رفت روی سن بگویم. وقتی آمدم پایین و روی صندلی نشستم، به خودم گفتم كه من چرا این حرف‌ها را نگفتم؟ خلاصه باعث سوءتفاهم شد.

به‌ خصوص از طرف آقای همایون اسعدیان كه فكر می‌كرد من دارم سیاست به خرج می‌دهم و برای آینده‌ام سرمایه‌گذاری می‌كنم. فكر می‌كنم اعلام این مسئله از طرف ایشان كار بدتری بود. اما من اصلا بازیگری نیستم كه به این چیزها فكر كنم. من الان در سن 34سالگی دارم به این فكر می‌كنم كه یك كارنامه‌ی خوب و پربار داشته باشم و بگویم خداحافظ. خیلی دغدغه‌ی فیلم‌های بعدی را هم ندارم.

اما برای آقای میری می‌خواستم توضیح بدهم. همان شب دیدمشان و به‌شان توضیح دادم. اما فكر كردم كافی نیست و به آقای جیرانی زنگ زدم و گفتم می‌خواهم بیایم در هفت و توضیح بدهم. باز هم كار مدل مهناز افشار انجام دادم؛ رفتم و گفتم ببینید من هول شده بودم. این هم برای آقای میری باعث سوءتفاهم شد. اما من همین‌جا دوباره اعلام می‌كنم هیچ نیتی پشت این كار نبوده و من سعادت‌آباد را واقعا دوست دارم.

افشار: نه واقعا. جسارت هم نمی‌كنم كه بگویم رد كردم. من آن زمان ایران نبودم و آقای فرهادی به‌گفته‌ خودشان قبل از این‌كه با خانم گلشیفته فراهانی صحبت كنند دنبال من بودند و من را پیدا نمی‌كردند. دوستان عزیزی هم كه تلفن من را در خارج از كشور داشتند به ایشان شماره را نداده بودند. وقتی به ایران برگشتم آقای فرهادی با خانم فراهانی حرف زده بود.

اما همان وقت مشكلاتی برای گلشیفته پیش آمده بود. به آنها گفته بودند اگر خانم فراهانی بازی كند فیلم اجازه‌ی پخش نخواهد گرفت و آقای فرهادی هم خیلی نگران بودند. با این‌كه آقای فرهادی و عوامل فیلم خیلی پشت خانم فراهانی بودند، اما گلشیفته هم نگران بود نكند به خاطر او فیلم به مشكل بربخورد.

آقای فرهادی به من گفت ما كه از اول دنبال تو بودیم. حالا هستی؟ گفتم نه!‍ گفتم بروید و مطمئن باشید مشكلی پیش نمی‌آید. الان هم خوشحالم گلشیفته آن نقش را بازی كرد. چون فكر می‌كنم آدم‌ها وقتی در جایشان قرار می‌گیرند دیگر آنجا مال آنهاست. معتقدم اگر قرار بود در این فیلم بازی كنم یك ماه قبلش حتما آقای فرهادی من را پیدا می‌كرد. اعتقادم این است كه اگر قسمت و سرنوشتم این است كه كاری را انجام بدهم حتما انجام می‌دهم.

افشار: كم‌كار كه شده‌ام. اما این‌ ربطی به خداحافظی من ندارد. خداحافظی ممكن است در اوج كاری‌ام باشد.

افشار: نه. عكاسی بلد نیستم و كارگردانی هم نمی‌توانم بكنم. تدوین و فیلمبرداری نزدیك‌تر است به من. اما احتمال این‌كه نویسنده شوم بیشتر است. مدتی است كه نیمه‌شب‌ها چهارخطی از ذهنم عبور می‌كند و یادداشت می‌كنم و حالا تصمیم گرفته‌ام دست‌نوشته‌هایم را به صورت كتاب چاپ كنم.

نمی‌دانم چرا به نویسندگی علاقه‌مند شده‌ام. شاید چون خواهرم شعر می‌گوید و برادرم نقاش است و من استعداد هنری ندارم! این هم چندوقتی است كه به ذهنم می‌آید و باورتان نمی‌شود...

15 سال است بازیگرید، می‌گویید استعداد هنری ندارید؟! بازیگری از نظرتان هنر نیست؟!

افشار: نه نه نه... منظورم این است كه استعدادی در هنرهای تجسمی و اینها ندارم. وگرنه بازیگری كه برایم عشق است. همیشه وقتی بازی می‌كنم حالم بهتر است. اكسیژن روح من است. اما دلم نمی‌خواهد خرابش كنم.

افشار: طبیعت و كائنات اكسیژن را می‌رسانند. نگران نباشید!